Dịch lý có câu: "Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu". Hôm nay vô tình đọc được bài viết của cụ Viên Minh viết về Khổ - Lạc trong Đạo Phật theo cái nhìn của Dịch Kinh rất hay và thấu đáo, đây cũng là cái nhìn xuyên suốt của học giả Nguyễn Duy Cần trong những cuốn sách của cụ.
….
Trong cuộc sống ai cũng có KHỔ, có LẠC. Nên nếu ai thích lạc thì khi gặp khổ sẽ thấy khổ hơn, ngược lại, ai chịu được khổ thì khi lạc sẽ thấy lạc nhiều hơn.
Trong Dịch lý, mọi sự vận hành theo quy luật “CỰC LẠC SINH BI” nên cực lạc sẽ đi dần đến cực khổ. Mùa Xuân hoa lá đẹp tươi rồi sẽ dần héo tàn trơ trụi vào mùa Đông. Sự vận hành của pháp là sự xoay chuyển tự nhiên, từ cực này đến cực kia, “BĨ CỰC THÁI LAI” rồi “Cực lạc sinh bi” chính là sự vận hành theo quy luật cùng tắc biến, cực tắc phản của Dịch lý.
Hạnh phúc và đau khổ chỉ là hai cực của sự trở thành. Cho nên sự tìm cầu và tu luyện sở đắc chỉ là vòng lẩn quẩn của luân hồi sinh tử mà thôi
NGƯỜI GIÁC NGỘ không chọn thái bỏ bĩ hay chọn lạc bỏ khổ mà là NGƯỜI SỐNG TRỌN VẸN TỈNH THỨC TRONG THỰC TẠI ĐANG LÀ, DÙ BĨ HAY THÁI, KHỔ HAY LẠC. Bản ngã càng chọn thái bình an lạc càng gặp phiền não khổ đau nhiều hơn. Ví như người chỉ thích mùa Xuân thì ba mùa Hạ, Thu, Đông sẽ cảm thấy khổ. Do đó thích lạc thì khổ nhiều hơn, ngược lại chịu được khổ thì lạc nhiều hơn.
Đó là lý do vì sao Dịch có đạo lý “Thời bĩ tắc bĩ, thời hanh tắc hanh” tức KHI BẾ TẮC CỨ BẾ TẮC, KHI HANH THÔNG CỨ HANH THÔNG, không cần đứng núi này trông núi nọ, VÌ BẾ TẮC RỒI CŨNG QUA, HANH THÔNG RỒI CŨNG HẾT. Chọn lựa cái mình thích cuối cùng chỉ mời gọi cái mình ghét. Đó là quy luật vận hành của Pháp.
Vậy hiện tại, bất cứ đang trong tình trạng nào cũng đều là bài học của Pháp để dù bĩ hay thái, tham hay sân thì cũng ngay đó cần định tĩnh sáng suốt để thấy ra sự thật, vì “CHỈ CÓ PHÁP HIỆN TẠI, TUỆ QUÁN CHÍNH LÀ ĐÂY”.
Nếu đang trong thời bĩ, mà cảm nhận trọn vẹn được cái bĩ này tức cảm thông được với nguyên lý vận hành của vạn pháp. Như vậy, khi tâm đang sân thì ngay đó trọn vẹn tỉnh giác, cảm nhận trạng thái sân thì trọn vẹn chính là Định, tỉnh giác chính là Tuệ. Tức ngay đó Định và Tuệ đầy đủ. Cho nên Dịch lý mới nói muốn “cảm nhi toại thông” nguyên lý của Dịch thì phải “Vô vi”, “vô tư” và “tịch nhiên bất động” tức là không tạo tác gì hết, NGAY ĐÓ SÂN CHỈ THẤY SÂN THÔI, BĨ CHỈ THẤY BĨ THÔI.
Trong Kinh Tứ Niệm Xứ Đức Phật dạy rất rõ, sân thì thấy sân như nó đang là, tham thì thấy tham như nó đang là. Dịch lý gọi đó là “thời vị trung chính”, tức ngay đây và bây giờ nó đang là như vậy là như vậy.
<Trích Khai Thị Thực Tại - Hòa thượng Viên Minh>
